„BIRJAN SVADBE“: UKIDANJE ALKOHOLA NA SVADBENIM PROSLAVAMA BOŠNJAKA U NOVOM PAZARU
Ključne reči:
svadbe, Novi Pazar, islam, Bošnjaci, dealkoholizacijaApstrakt
Revitalizacija islama koja je tokom poslednjih decenija zahvatila Novi Pazar predstavlja proces sa snažnim društvenim i kulturnim posledicama. Osim na nivou lične religioznosti i religijske prakse, ona je postala vidljiva u različitim segmentima javnog i privatnog života (načina oblačenja, ishrane, organizacije porodičnih i društvenih okupljanja, obreda). Ove promene naročito su uticale na transformaciju privatnih proslava, uključujući i svadbene. Jedna od posledica ovih promena bila je postepeno izbacivanje alkohola sa svadbenih veselja, što se odrazilo ne samo na ponudu pića, već i na formu i dužinu trajanja proslave, atmosferu događaja, kao i na način na koji zajednica danas doživljava svadbu. Rad se zasniva na etnografskoj građi prikupljenoj tokom 2023. i 2024. godine u Novom Pazaru, a njegov cilj je da pokaže kako svadba u savremenom periodu predstavlja prostor preplitanja lokalne tradicije, religijskog identiteta i širih društvenih procesa. Izostavljanje alkohola sa ovih proslava prepoznato je kao jedan od važnih indikatora dubljih društvenih transformacija koje oblikuju identitet bošnjačke zajednice.
Reference
Al-Ahsan, Abdullah. 2004. Ummet ili nacija: kriza identiteta u savremenom muslimanskom društvu. Sarajevo: Libris.
Aksić, Nina. 2020. „Proslava islamskih praznika u verskoj praksi Bošnjaka u Novom Pazaru – etno-antropološki kontekst“. Glasnik Etnografskog instituta SANU 68(3): 589–611.
Anđelković, Biljana. 2025. „Svadba kao ogledalo društvenih promena: kontinuitet i transformacija u svadbenim običajima Bošnjaka u Novom Pazaru“. Folkloristika 10/2 (2025): 107–148.
Azemović, Zaim. 1979. „Seoski muslimanski svadbeni običaji iz Sandžaka“. Novopazarski zbornik 3: 81–88.
Barišić, Srđan. 2007. “Muslims in the Balkans: Problems of (Re)Institutionalization and Transformation of Identity”. In Islam at the Balkans in the past, today and in the future, edited by Dragoljub B. Đorđević, Dragan Todorović & Ljubiša Mitrović. Niš: Yugoslav society for the scientific study of religion.
Bogdanović, Bojana. 2020. „Prilog proučavanju etničkog identiteta Srba u Rumuniji: svadba u selima Poljadije“. Antropologija 20 (3): 233–249.
Botić, Jurica. 2018. „Bošnjaci Sandžaka u kontekstu suvremenih geopolitičkih i sigurnosnih izazova u Jugoistočnoj Europi“. Forum za sigurnosne studije 2(2): 164–188.
Bratić, Dobrila. 1984. „Promjene u običajima životnog ciklusa u okolini Novog Pazara”. U: Petar Vlahović (ur.), Zbornik radova Etnografskog instituta SANU 14–16. Beograd: Etnografski institut SANU, 543–556.
Glišović, Anja. 2019. „Svadba u Novom Pazaru i okolini: Narodne pesme i običaji koji prethode venčanju“. Folkloristika 4 (2): 73–110.
De Garine, Irvin & Valerie De Garine (edited by). 2001. Drinking. Anthropological approaches. New York – Oxford: Berghahn.
Demossier, Marion. 2010. „Consuming Wine in France. The ‘wandering’ drinker and the ‘vin-anomie’“. Dostupno na: chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://purehost.bath.ac.uk/ws/portalfiles/portal/9434644/revisedarticle3_1.pdf
Dimitrijević, Dimitrije. 1912. Novo-pazarski Sandžak i njegov etnički problem: sa predgovorom Jovana Cvijića i sa jednom etnografskom kartom. Beograd: G. Kon.
Douglas, Marry (ed.). 1987. Constructive Drinking. Perspectives on Drink from Anthropology. Cambridge – Paris: Cambridge University Press – Editions de la Maison des Sciences de l’Homme.
Dragišić Labaš, Slađana. 2014. Kulture ne/pijenja kroz sličnosti i razlike stavova, rituala i obrazaca. Sociološki pregled XLVIII (1): 105–129.
Đorđević, Dragoljub B., Dragan Todorović & Ljubiša Mitrović (eds.). 2007. Islam at the Balkans in the past, today and in the future. Niš: Yugoslav society for the scientific study of religion.
Đurović, Miloš. 2015. „Hidžab kao fenomen konstruisanja i osporavanja identiteta: primjer savremenog Novog Pazara“. Etnoantropološki problemi 10(4): 821–837.
Elbasani, Arolda & Olivier Roy (eds.). 2015. The Revival of Islam in the Balkans From Identity to Religiosity. New York – Palgrave Macmillan.
Filandra, Šaćir. 2012. Bošnjaci nakon socijalizma: o bošnjačkom identitetu u postjugoslavenskom dobu. Sarajevo – Zagreb: Preporod – Synopsis.
Gavrilović, Ljiljana. 2013. Pazarsko-sjenički kvartet. Novi Pazar: Muzej „Ras“.
Kahramanyol, Mustafa i dr. 2019. Dnevni život i adeti sandžačkih muslimana. Ankara i Novi Pazar.
Knežević, Srebrica. 1978. „Alkoholna pića i obredna praksa“. Etnološke sveske 1: 114–122.
Kostić, Ivan Ejub. 2024. Između ekstremizma i borbe za poštovanje ljudskih i manjinskih prava: Bošnjaci Sandžaka. Beograd: Helsinški odbor za ljudska prava.
Kovačević, Ivan. 1984. „Tri elementa kafanskog folklora: dizanje, kucanje i razbijanje čaša“. Glasnik Etnografskog instituta XXXIII: 79–84.
Milanović, Nevena. 2016. „O alkoholu i pijenju sa ‘društvene’ strane – od socio-medicinskog pristupa do kulture pijenja“. Antropologija,16(1): 89–102.
Milanović, Nevena. 2019. Od konzumiranja alkohola do kulturne konceptualizacije pijenja: antropološko istraživanje na primeru populacije mladih u Beogradu. Doktorska disertacija. Univerzitet u Beogradu – Filozofski fakultet.
Mušović, Binasa. 1994. „Prosidba, prosidbeni darovi i dovođenje klape kod Muslimana u Novom Pazaru“. Novopazarski zbornik 18: 229–233.
Mušović, Ejup. 1979. Etnički procesi i etnička struktura stanovništva Novog Pazara. Beograd: Etnografski institut SANU.
Naik, Zakir. 2018. Odgovori na zablude u islamu. Novi Pazar: El-Kelimeh.
Nedeljković, Saša. 2025. „Konzumiranje alkoholnih pića među Bošnjacima u multikonfesionalnoj sredini: primer Novog Pazara“. Etnoantropološki problemi 20 (1): 63–91. https://doi.org/10.21301/eap.v20i1.3
Pavlović, Aleksandar. 2022. „Praksa pijenja iz ‘čajne’ čaše u Ibarskom Kolašinu“. Baština 56: 389–406.
Petrović, Petar Ž. 1938. „Ženidbeni običaji Muslimana u Novom Pazaru“. Bratstvo XXIX: 147–155.
Pišev, Marko. 2019. „Između „azijatskog” islama i „pravoslavnog” slovenstva: jugoslovenski muslimani u ranoj srpskoj etnologiji“. Antropologija 19(3): 171–208.
Rašljanin, Senko. 1985. „Nešto o ženskoj gradskoj nošnji Novog Pazara s kraja XIX i početka XX veka“. Novopazarski zbornik 9: 175–187.
Ćulafić, Vukman. 1987. „Nešto o ranijim muslimanskim svadbenim običajima na primeru novopazarskih sela“. Novopazarski zbornik 11: 187–192.
Wilson, Thomas M. 2005. „Drinking Cultures: Sites and Practices in the Production and Expression of Identity“. In Drinking Cultures: Alcohol and Identity, edited by Thomas M. Wilson, 1–24. Oxford – New York: Berg.
Zlatanović, Sanja. 2003. Svadba – priča o identitetu: Vranje i okolina. Beograd: Etnografski institut SANU.
Zlatanović, Sanja. 2007. “Svadba i konstruisanje identiteta”. U: Kultura u transformaciji ur. Dragana Radojičić, 35–46. Beograd: Etnografski institut SANU.
Васић, Оливера. 1986. „Улога игре на свадби у селима Сјеничко-пештерске висоравни“. У: Фолклорот на Радовишко-Струмичкиот регион: зборник од XXXI конгрес на Сојузот на здруженијата на фолклористите на Југославија, ур. Цветанка Органџиева/Танас Вражиновски, 367–372. Скопје: Здружение на фолклористите на Македонија.
Недељковић, Невенка. 1986. „Муслиманске свадбене поворке на Пештери“. У: Фолклорот на Радовишко-Струмичкиот регион: зборник од XXXI конгрес на Сојузот на здруженијата на фолклористите на Југославија, ур. Цветанка Органџиева/Танас Вражиновски, 357–362. Скопје: Здружение на фолклористите на Македонија.
ERIH PLUS - European Reference Index for the Humanities
CEEOL - Central and Eastern European Online Library
The DOI Foundation